خوشنویسی

هنر خوشنویسی چیست؟

خوشنویسی یا خطاطی از هنرهای کاربردی به شمار می‌رود که سابقه آن به تاریخ ابداع خط برمی‌گردد. این هنر به ویژه در میان تمدن‌های خاورمیانه و آسیای شرقی نظیر ایران و چین جزو هنرهای شاخص قلمداد می‌شد.

گسترش و تکامل هنر خوشنویسی در ایران به دوره پس از اسلام و ایجاد الفبای جدید فارسی بر پایه الفبای عربی بر برمی‌گردد. آمیختگی خوشنویسی با رونویسی قرآن، این هنر را تبدیل به هنری قدسی کرده است که در اصل مجسم‌کننده کلام وحی است. به همین دلیل هنرمندان خوشنویس در گذشته مورد حمایت ویژه حکومت‌های وقت قرار داشتند.

خوشنویسی

سنگ بسم الله که برای قرار دادن در قبر پیامبر اسلام در قاهره ساخته شد، موزه آذربایجان، تبریز

آیا خوشنویسی هنر است یا مهارت؟

بحث‌های متعددی در مورد تمیز بین هنر و مهارت در مورد خوشنویسی انجام گرفته است، اما به توجه به تلاش خوشنویس به خلق اثری منطبق بر اصول زیبایی شناختی، بسیاری از کارشناسان آن را در دسته هنرهای کاربردی یا هنرهای بصری طبقه‌بندی کرده‌اند. هنر خوشنویسی در معنای محض آن و در میان فرهنگ‌های مختلف بر قوانین و قالب‌های مشخصی استوار است که در آن، هر کدام از حروف بر اساس نظام خاصی شکل می‌گیرد. تا آنجایی که ترتیب کلمات در قالب‌های مشخصی با عنوان “رسم الخط” تنظیم شده و در اختیاز هنرجوی خوشنویسی قرار می‌گیرد.

خوشنویسی

اثری از علاءالدین تبریز از خوشنویسان مشهور دوره صفوی

خطوط ششگانه یا ستّه چیست؟

خطوط ششگانه به خطوط ۱. ثلث، ۲. نسخ، ۳. رقاع، ۴. توقیع، ۵. ریحان و ۶. محقق گفته می‌شود که در سال ۳۱۰ قمری توسط ابن مقله بیضاوی شیرازی ابداع شد. ابن مقله دوازده اصل ابداع کرد که بر نوشتن خط به شیوه‌ای خوش استوار است: نسبت، کرسی، قوت، ضعف، سطح، صعود مجازی، اصول، صفا، نزول مجازی، شان، ترکیب، دور و نسبت.

خوشنویسی

خوشنویسی گنبد اصلی حرم امام رضا، محمد رضا امامی اصفهانی، دوره صفوی

دوره شکوفایی خوشنویسی در ایران

خوشنویسی در ایران در دوره تیموری به اوج کمال خود رسید. در این دوره خوشنویسان بسیاری، خط فارسی و عربی را با کمال زیبایی کتابت کردند که از جمله آنها می‌توان به بایسنقرمیرزا اشاره کرد. وی خود از امرای تیموری بود و در کتابت خط محقق و ثلث از اساتید زمان به شمار می‌رفت. از مشهورترین آثار وی می‌توان به کتابت بزرگ‌تزین قرآن موجود در جهان معروف به قرآن بایسنقری اشاره کرد. این قرآن به خط محقق نوشته شده و اوراق آن در موزه‌های آستان قدس رضوی، موزه کاخ گلستان، موزه ایران باستان، کتابخانه ملی و سایر کتابخانه‌های دولتی و خصوصی پراکنده است.

ابداع نستعلیق به عنوان نقطه عطف خوشنویسی ایران

خط تعلیق یا ترسل نخستین خطی بوده است که توسط ایرانیان ابداع شد. این خط که ترکیبی از خطوط نسخ و رقاع است، توسط خواجه تاج الدین سلمانی اصفهان در قرن ۹ قمری و در دوره تیموری ابداع شد. وی را علاوه بر تعلیق، واضع خط شکسته تعلیق نیز می‌دانند. پس از وی نوبت میرعلی تبریزی بود که در سال ۸۵۰ قمری خط نستعلیق را به وجود آورد. میرعلی تبریزی، خط نسختعلیق را از ترکیب خطوط نسخ و تعلیق به وجود آورد که در اصطلاح اهل فن به خط نستعلیق شهرت یافت. با ابداع نستعلیق، تحول عظیمی در هنر خوشنویسی ایجاد شد که بعدها توسط علیرضا عباسی تبریزی و میرعماد قزوینی به اوج زیبایی خود رسید.

خوشنویسی

بخش داخلی مسجد شیخ لطف الله اصفهان به خط علیرضا عباسی تبریزی در دوره صفوی

خوشنویسی در دوره معاصر

لزوم تندنویسی در دربارهای پادشاهان باعث شد، خوشنویسان دست به ابداع شیوه‌های جدید نگارش شوند. در قرن یازدهم قمری، مرتصی قلی خان شاملو، حاکم هرات، با ایجاد تغییراتی در خط نستعلیق، خط شکسته نستعلیق را ابداع کرد که در کارهای درباری، توسط منسی‌های سلطنتی مورد استفاده قرار می‌گرفت. بعدها در قرن دوازدهم قمری، درویش مجید طالقانی این خط را به کمال خود رساند.

خوشنویسی با خودکار

در دوره قاجار با ظهور شیوه “سیاه مشق نویسی”، خوشنویسی به سمت هنر محض و کاربردی حرکت کرد و رسالت اصلی خود یعنی کتابت را از دست داد. آخرین تحول در خوشنویسی ایران در دوره پهلوی به وقوع پیوست. در این دوره، نقاشی خط به جمع شیوه های خوشنویسی اضافه شد. از هنرمندان مشهور این شیوه می‌توان به رضا مافی، نصرالله افجه ای، فرامرز پیلارام و محمد احصایی اشاره کرد. در این دوره و با ورود خودکار و مداد به جمع لوازم التحریر دانش آموزان و دانشجویان، خوشنویسی با خودکار نیز رایج شد.

حتما بخوانید  نقش های پته دوزی و طرح های سنتی در پته
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *