شکسته نستعلیق

شکسته نستعلیق و نابغه‌ای به نام درویش عبدالمجید طالقانی

شکسته نستعلیق یکی از خطوط برگفته از خط نستعلیق و خط تعلیق است که توسط مرتضی قلی خان شاملو ابداع شده است. این خط در قرن دوازدهم توسط درویش عبدالمجید طالقانی به اوج شکوفایی خود رسید.شکسته نستعلیق یا “بهار نستعلیق” از دستاوردهای هنر خوشنویسی ایرانیان است که در اواخر دوره صفوی (نیمه دوم قرن یازدهم قمری) با تاثیر از خط ترسل به وجود آمد. این خط ایرانی توسط مرتضی خان شاملو ابداع شده و به دست محمد شفیع حسینی مشهور به شفیعا (فوت شده در سال ۱۰۸۳ قمری) قانونمند شد.

شکسته نستعلیق

قطعه‌ای از محمد شفیع حسینی معروف به شفیعا

شکسته نستعلیق سومین خط خاص ایرانیان پس از تعلیق و نستعلیق بود که با قواعد مشخصی، از پیچیدگی‌های خاص نستعلیق رهایی یافت و سرعت نگارش مکاتبات، کتاب‌ها و مرقعات را بالا برد. در نخستین سال‌های پیدایش این خط، تنها تفاوت میان شکسته نستعلیق و خط نستعلیق، شکستگی‌هایی بود که در اثر تندنویسی در برخی از حروف ایجاد می‌شد. به همین دلیل و با ورود شکسته نستعلیق در حوزه تندنویسی، به تدریج این خط، جای خط تعلیق را در امور دیوانی گرفت.

تاثیر درویش عبدالمجید طالقانی در شکسته نستعلیق

این شیوه در قرن دوازدهم قمری با ظهور درویش عبدالمجید طالقانی، دگرگونی قابل توجهی را شاهد شد. درویش در ابتدا خط نستعلیق را به تقلید از میر عماد قزوینی و شکسته نستعلیق را به شیوه شفیعا و میرزا حسن کرمانی و با مهارت و استادی می‌نوشت. او در اواخر عمر خود انقلاب بزرگی در شیوه نگاشت شکسته نستعلیق به وجود آورد به طوری که متخصصان خوشنویسی، درویش عبدالمجید طالقانی را نقطه عطف شکسته نستعلیق می‌دانند. به اعتقاد آنها تکامل این خط به دو دوره قبل و بعد از درویش عبدالمجید تقسیم‌بندی می‌شود.
درویش عبدالمجید طالقانی به غیر از خط، در شاعری نیز استعدادی درخورد داشت، چنانکه دیوان شعری با ۱۵۰۰ بیت به سبک بازگشت دارد که در آن،تخلص خموش و مجید را انتخاب کرده است. مولانا حاجت شیرازی در قدرت هنری درویش عبدالمجید طاقانی چنین سروده است:
ای گشته مثل به خوشنویسی ز نخست
مفتاح خزائن هنر خامه توست
تا کرده خدا لوح و قلم را ایجاد
ننوشته کسی شکسته را چون تو درست

بیشترین آثار درویش به صورت کتاب‌های شعر به جای مانده است. دیوان حافظ، گلشن راز شیخ محمود شبستری، کلیات سعدی، بوستان سعدی و دیوان مشتاق اصفهانی از جمله این آثار به شمار می‌روند. یکی از شاهکارهای هنری درویش، خطی است که در موزه رضا عباسی تهران نگهداری می‌شود. اثر دیگری از او باقی مانده است که مربوط به نگارش کتاب گلستان سعدی است. این کتاب در موزه کاخ گلستان نگهداری می‌شود.
درویش عبدالمجید در اواخر عمر خود به بیماری مالاریا مبتلا شد و با همین بیماری در سال ۱۱۸۵ قمری و در سن ۳۵ سالگی به دیار باقی شتافت. مزار وی در تکیه میرفندرسکی در گورستان تخت فولاد اصفهان است.

شکسته نستعلیق

نمونه‌ای از خط محمد رضا کلهر

پس از درویش عبدالمجید و در قرن چهاردهم قمری، سه شیوه دیگر از شکسته نستعلیق رواج پیدا کرد که به روشی ساده‌تر و به دور از پیچیدگی‌های روش درویش، به ارائه هنر می‌پرداخت: شیوه قائم مقام فراهانی، شیوه امیر نظام گروسی و شیوه علی خان امین الدوله. محمد افضل گنابادی، سید علی گلستانه، محمد علی اصفهانی و محمد رضا کلهر از دیگر خوشنویسان بنام شکسته نستعلیق در دوران معاصر به شمار می‌روند.

حتما بخوانید  رودوزی های سنتی ایران و پته دوزی
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *