پته افغانی

مساله‌ای به نام پته افغانی و آینده پته ایران!

پته افغانی دوز عنوانی است که مدتی است به بخشی از تولیدات پته استان کرمان اطلاق می‌شود. در سال‌های اخیر هنرمندان افغانی ساکن ایران و بخصوص استان کرمان با یادگیری هنر پته دوزی، سهم بازار قابل توجهی را در تولید انبوه این هنر اصیل ایرانی تصاحب کرده‌اند. این مساله تحت تاثیر تولید محصولات بی‌کیفیت پته و ورود تکنیک های گلدوزی و افغانی دوزی به حوزه پته دوزی، باعث ایجاد چالش‌های فراوانی در جامعه هنری ایران شده است.     

در اخبار متفاوتی که در خبرگزاری‌های مختلف در مورد خطر هنرمندان افغانی و تاثیر سوء آنها بر هنر پته دوزی منتشر شده است، متاسفانه از جملات غیرکارشناسی فراوانی استفاده شده است. به نظر می‌رسد چنین اظهارنظراتی هم از نظر اقتصادی و هم از نظر هنری، راهگشای مساله پیش آمده نخواهد بود. در برخی موارد چنین به نظر می‌رسد که این اظهارات به نوعی با نژادپرستی پنهانی نیز همراه است.

چرا به دوزندگان افغانی می‌تازند؟

برای اینکه بتوان نقد مناسبی بر این داستان وارد کرد، ابتدا باید دید که موضوع پیش آمده دقیقا چیست و تعریف مشخصی از مساله به دست داد. سپس می‌توان با استمداد از کارشناسان فرهنگی و اقتصادی به دنبال راهکار مشخصی بر این مساله بود.

  • تکنیک های افغانی دوزی

افغانی‌ها تحت تاثیر سوزن دوزی افغانی (افغانی دوزی) و گلدوزی افغانی، دوخت های بخصوصی را وارد پته دوزی کرده‌اند. همین امر باعث شده است که کارشناسان صنایع دستی و اساتید پته دوزی، نفوذ افغانی دوزی در دوخت های پته دوزی را یکی از عوامل از میان رفتن اصالت پته دوزی قلمداد کنند. برای مثال به گفته برخی از اساتید پته دوز کرمانی، پتک مثلثی در تکنیک های اصیل پته دوزی جایگاهی نداشته و نام تازه‌ای است که به جمع دوخت های پته دوزی وارد شده است. این دوخت به رغم زیبایی خاصی که به برخی از بخش‌های شال پته بخصوص کنگره های اطراف ترنج و نیم ترنج می‌دهد، از اصالتی افغانی برخوردار است.

  • تئوری همیشگی و ترس از توطئه!

به نظر برخی از هنرمندان پته دوزی، بیم آن وجود دارد که در اثر توسعه دوزندگان افغانی در استان کرمان، هنر پته دوزی به نام شهروندان افغانی در جهان شهره شود (خبرگزاری ایسنا). البته با توجه به در حاشیه بودن ساکنین افغانی و عدم عاملیت آنها در جریانات فرهنگی کشور، علاقمندی برخی از هنرمندان و استاتید پته دوزی به دسیسه‌گری و تحرکات مخفیانه این بخش از جامعه ما جای بسی تامل است!

البته ناگفته نماند که دلیل چنین برداشت‌هایی، ریشه در حافظه عملکردی ده ساله اخیر حوزه فرهنگ کشور دارد. جایی که با کمکاری مسئولین فرهنگی کشور در برخی از موارد رنگ واقعیت به خود گرفته است. برای مثال، ثبت ساز تار از سوی جمهوری آذربایجان در سال ۲۰۱۲ و عدم ورود ایران در این ماجرا، شاهد کوچکی بر این ماجراست.

به نظر می‌رسد که دغدغه‌مند نبودن مسئولین کشوری و اسارت آنها در دایره بروکراسی کشوری همواره یکی از دلایل عقب‌ماندگی عملیاتی در حوزه صنایع دستی و هنر این مرز و بوم بوده است. بنابراین به مسئولین فرهنگی استان کرمان توصیه می‌شود، قبل از هر چیزی به فکر تسریع در جمع‌آوری مدارک لازم جهت ثبت هنر پته دوزی در سازمان یونسکو باشند. این امر محقق نمی‌شود، مگر با انجام تحقیقات میدانی و علمی که مسلما با مشارکت جمیع هنرمندان پته دوز کشور عملی خواهد شد.

  • ارزانی نیروی کار

صرفه اقتصادی یکی از اصول اساسی فعالیت‌های اقتصادی است. کاهش هزینه‌های تولید و استفاده نکردن از نیروی کار گران از جمله مواردی است که در صرفه اقتصادی به آنها پرداخته می‌شود. در چند سال گذشته به دلیل افزایش بهای نیروی انسانی در کشور و نیز کوچک‌تر شدن بازار پته دوزی در مجموع کشور، بیشتر تولیدکنندگان پته، توزیع سفارشات خود را در میان زنان افغانی انجام می‌دهند. به طوری که به گفته برخی از تولیدکنندگان پته کرمان، حدود نیمی از دوزندگان پته را زنان افغانی تشکیل می‌دهد. شاید اصلی‌ترین دلیل این امر، ارزان بودن نیروی کار افغانی باشد که تولیدکنندگان پته کرمان را به سوی آنها گسیل داشته است.

راه حل‌های میانه!

به نظر می‌رسد که برای حل مساله پیش آمده چندین راه حل پیش روی مسئولین فرهنگی استان کرمان، هنرمندان و تولیدکنندگان پته قرار دارد. البته هر کدام از راه‌ حل‌ها نیازمند عزم جدی دستگاه فرهنگی کشور است.

راه حل اول: افزایش سطح آگاهی مشتری

هنر پته دوزی به رغم معروفیت در استان کرمان، متاسفانه در بیشتر نقاط کشور از شهرت لازم برخوردار نیست و این باعث نوعی عدم آشنایی مخاطب با پته دوزی شده است. از طرف دیگر برخی از فروشندگان محصولات پته دوزی نیز به دلیل استقبال مردم از رنگ‌های متنوع به کار رفته در پته دوزی و علاقمندی به خرید این محصول، از اشتیاق چندانی به ارائه اطلاعات درست به مشتری برخوردار نیستند. بنابراین لازم است تا استاندارهای مشخصی تدوین شود تا مشتری در هنگام خرید محصول پته به آنها توجه کند. این کار انجام نمی‌شود مگر با مشارکت رسانه‌های ارتباط جمعی و شبکه‌های اجتماعی.

راه حل دوم: آموزش صحیح نیروی کار افغانی به جای استفاده از قوه قهریه

با توجه به حضور غیرقابل انکار هنرمندان افغانی در حوزه پته دوزی کشور، لازم است به دور از تعصبات بی‌پایه هنری و استفاده از قوه قهریه در حذف تولیدکنندگان دارای کارگر افغانی، تدابیری اندیشیده شود تا محصولات تولید شده توسط این قشر از ساکنین استان کرمان از استانداردهای لازم کیفی برخوردار باشد. آموزش هنرمندان افغانی یکی از این تدابیر به شمار می‌رود. پیشنهاد می‌شود تا معاونت صنایع دستی استان کرمان با همکاری موسسات آموزشی و آموزشگاه‌های صنایع دستی، آموزش‌های لازم در مورد پته دوزی را در قالب بسته‌های حمایتی به هنرمندان افغانی ارائه داده و از این طریق به حفظ اصالت و کیفیت دوخت های پته دوزی کمک کنند.

راه حل سوم: تقویت بخش علمی و تحقیقاتی هنر پته دوزی

در پنج سال گذشته اساتید پته دوز کشور بخصوص در استان‌های کرمان و تهران با مطالعه گنجینه‌های باقی مانده از آثار پته دوزی قدیمی، موفق به احیاء بخشی از دوخت‌های اصیل پته دوزی شده‌اند. اما آنچه در این میان به عنوان حلقه مفقوده‌ای نمایان است، نقش عمده مطالعات علمی و بررسی کتاب‌های هنری در حوزه رودوزی‌ها و سوزن‌دوزی ایرانی است. از میان این آثار می‌توان به تحقیقات هنرمندان غربی در مورد شال ایرانی و کشمیری و بخصوص پته دوزی ایرانی اشاره کرد.

حتما بخوانید  در خرید پته به چه مواردی باید توجه کرد؟

در این میان لازم است تا هنرمندان و اساتید پته دوز کشور به دور از هر گونه برخوردهای غیراصولی، غیرحرفه‌ای با یکدیگر، تمام سعی خود را بر گسترش ادبیات تحقییق این رشته از رودوزی‌های سنتی ایران متمرکز کنند. به بیان ساده‌تر، هنر پته دوزی بیشتر از هر زمان دیگری نیازمند همدلی میان هنرمندان و انجام تحقیقات عمیق علمی است تا در سایه چنین مطالعاتی، هنر پته دوزی جایگاه از دست رفته خود را بازیابد.

2 پاسخ
  1. نجمه محمدی نژاد
    نجمه محمدی نژاد گفته:

    درود بر شما
    چقدر زیباست که برای حفظ سنت ها و داشته هایمان زحمت میکشید . هنر مرز و بوم نمیشناسد و میتواند به هر جایی برود و بهتر یا بدتر شود . مهم این است که هویت و جایگاه مادری اش را از دست ندهد و با نام های دیگر مورد سوء استفاده قرار نگیرد . هستند بسیاری از بانوان افغان که از بانوان ایرانی زیباتر و تمیز تر دوخت ها رو انجام میدن . پس بهتره به جای اینکه جلوی انتقال هنر رو بگیریم به دنبال آموزش صحیح به همه باشیم و آنقدر همزمان را گسترش دهیم چه از لحاظ آموزش و چه از نظر پژوهش که هیچ کس نتواند نام و هویت اصلی اش را از بین ببرد . و به نام های دیگر در نقاط مختلف پخش کند . سپاس از شما و وب سایت بسیار خوبتون🌹

    پاسخ
    • یعقوب اسعدی
      یعقوب اسعدی گفته:

      سلام خدمت خانم محمدی نژاد
      با تشکر از کامنتی که بر روی این نوشته گذاردید. اولا خیلی خوشحال هستیم که شما رو به عنوان کسی که سال هاست در حوزه پته دوزی فعال هستید، در جمع پارسی کرفت می بینیم. شاید این امر بهانه ای باشه برای حضور سایر هنرمندان و اساتید پته دوزی که با کامنت های راهگشای خودشون باعث غنای هنر پته دوزی کشورمون بشوند.
      همواره پیشبرد هنر پته دوزی نیازمند اتکای متقابل ما به یکدیگر است. لطفا و لطفا به بهتر شدن هنر پته دوزی فکر کنیم.

      باز هم از همراهی خانم محمدی نژاد متشکریم.

      پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *