مواد اولیه پته دوزی

مواد اولیه مورد نیاز در دوخت پته دوزی

مواد اولیه پته دوزی مانند سایر رودوزی های سنتی ایران شامل پارچه (شال) و نخ است. به اندازه که شال مورد استفاده نازک‌تر و نرم‌تر باشد، نخ مورد استفاده نیز ظریف‌تر خواهد بود.  

مسلما نخستین قدم در دوخت پته مرغوب، توجه به کیفیت مواد اولیه پته دوزی و تامین شال و نخ استاندارد است. معمولا پته های مرغوب با نگاه اول از روی لطافت شال و نمره نخ به کار رفته در دوخت های پته مشخص می‌شود. هر چقدر پارچه پته نرم‌تر و لطیف‌تر باشد، نشان‌دهنده مرغوبیت شال است. دقت کنید که به هر میزان فاصله کجراه‌ها به یکدیگر کمتر باشد، شال پته دوزی از کیفیت بالاتری برخوردار است. از طرف دیگر، ظریف بودن نوع نخ استفاده شده حکایت از دقت و صرف زمان زیاد برای دوخت پته می‌باشد.

مواد اولیه پته دوزی

شال یا عریض مهمترین مواد اولیه پته دوزی

شال یا عریض محصول صنعت عریض بافی است که یکی از هنرهای سنتی استان کرمان به شمار می‌رود. در گذشته از عریض، بیشتر برای تولید کت و پالتو استفاده می‌شد. عریض در هنر پته دوزی نیز کاربرد دارد. عریض پارچه‌ای نسبتا ضخیم در رنگ‌های شتری، سبز، قرمز، سورمه‌ای و سفید است که به عنوان بستری برای انجام دوخت های پته دوزی مورد استفاده قرار می‌گیرد. امروزه عریض پته را به دلیل ارزانی و آسانی در عمل‌آوری پشم گوسفند، عمدتا از این الیاف تهیه می‌کنند، اما در گذشته از کرک بز یا شتر و ابریشم نیز بافته می‌شد.

نخ به کار رفته در تار و پود شال یا عریض به گونه‌ای است که الیاف پارچه در حین کار با آن از هم باز می‌شوند. معمولا هنرمندان پته دوز قبل از شروع به دوخت، کنارهای پارچه را به صورت دستی با استفاده از سوزن و یا به صورت ماشینی با استفاده از چرخ سردوز، ریشه‌ گیری یا ریشه بندی می‌کنند. به این کار، سردوزی نیز گفته می‌شود. در حالت ریشه گیری دستی، کناره‌های پارچه را دو لا کرده و با استفاده از کوک‌های درشت، پارچه پته دوزی را سردوزی می‌کنند.

مشخصات فنی شال پته دوزی

شال پته دوزی از نظر تراکم، مقاومت و وزن دارای ویژگی‌هایی است که باعث شناخت پارچه های تقلبی از اصل می‌شود. سازمان ملی استاندارد ایران در استاندارد شماره ۲۰۶۳۳، ویژگی‌های فنی شال پته را چنین تعریف کرده است:

  • وزن یک متر مربع شال، حداکثر ۳۱۵ گرم است.
  • مقاومت پارچه پته دوزی تا حد پارگی در جهت تار، حداقل ۶۹ کیلوگرم نیرو (kgf) است.
  • مقاومت پارچه پته دوزی تا حد پارگی در جهت پود، حداقل ۳۱کیلوگرم نیرو (kgf) است.
  • ازدیاد طول تا حد پارگی شال در جهت تار، حداقل ۱۶ درصد است.
  • ازدیاد طول تا حد پارگی شال در جهت پود، حداقل ۱۴ درصد است.
  • شال پته دوزی دارای بافت کجراه است.
  • تراکم تار در یک سانتی متر شال، حداقل ۱۶ است.
  • تراکم پود در یک سانتی متر شال، حداقل ۱۴ است.
  • نخ تار و پود شال، دو لا بوده و نمره آن ۱۸ است.

نخ پته دوزی یا ریس

در اصطلاح فن پته‌ دوزی، به نخ پته، ریس گفته می‌شود. ریس از کلمه ریسیدن مشتق می‌شود. ریس از ریسیدن نخ به صورت دستی به دست می‌آید. به کلاف خام نخ پته دوزی که معمولا به رنگ شیری است، پنگ یا پنگی گفته می‌شود. به هر میزان، نمره نخ بالاتر باشد، دوخت پته ظریف‌تر خواهد بود. معمولا برای دوخت های ظریف‌تر از نمره‌های بالاتر نظیر ۲۰، ۲۴، ۳۰ و ۳۶ نیز استفاده می‌شود. هر چقدر نمره نخ بالاتر باشد، ظرافت نخ بیشتر است.

هنرمندان پته دوز قبل از استفاده از نخ، آن را گیس باف می‌کنند. گیس باف کردن نخ هم باعث جلوگیری از گره خوردن نخ‌ها شده و هم زیبایی درخوری به نخ‌ها می‌بخشد.

حتما بخوانید  شال کشمیری چیست؟
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *