کتاب خوشنویسی اسلامی

کتاب خوشنویسی اسلامی از آنه ماری شیمل

کتاب خوشنویسی اسلامی اثری است که در آن شرق شناس بزرگ آلمانی، آنه ماری شیمل، به بررسی سبک‌های گوناگون خوشنویسی در کتیبه‌نگاری‌های مختلف در آثار و ابنیه حوزه فرهنگی جهان اسلام پرداخته است.

خوشنویسی مهمترین تجلیگاه روح اسلامی در کالبد هنر شرق میانه به شمار می‌رود. خداوند در قرآن، بارها بر نوشتن تاکید کرده است و حتی در سوره قلم، به آن سوگند یاد کرده است. گویی از زبان قلم بر قلب آدمی راهی است که کلام خداوند را بر آن می‌نشاند. به عبارت دیگر قلم دری است که جهان آن‌سری را بر این‌سری متصل می‌کند و ذلال وحی را بر جان مرده انسان ارزانی می‌کند.

چرا این کتاب نوشته شده است؟

خوشنویسی با سبک‌های مختلفی که از گذشته‌های دور تا کنون در آن ایجاد شده است، هرگز روی کهنگی بر خود ندیده است. چنانکه هیچ کدام از سبک‌های آن از میان نرفته و همچنان میان هنرمندان مسلمانان از طرفداران فراوانی برخوردار است. این تعدد سبک باعث شده تا هر دوره تاریخی، آثار فرهنگی، اعم از کتاب، سکه، آثار منبت کاری و مشبک کاری، بناهای تاریخی، کاشی‌کاری و کتیبه‌ها با خطوط مختلف خط عربی نگاشته شود. کتاب خوشنویسی اسلامی سعی کرده است تا تعدادی از نمونه خطوط را از دل آثار فرهنگی ذکر شده استخراج کرده و در خاطره دانش بشری حفظ کند.

کتاب خوشنویسی اسلامی

فصل‌های کتاب خوشنویسی اسلامی 

کتاب خوشنویسی اسلامی با مقدمه‌ای ۲۱ صفحه‌ای شروع می‌شود و در ادامه به بررسی آثار خوشنویسی مورد نظر نویسنده می‌پردازد. این کتاب مملو از تصاویری از آثار خوشنویسی اسلامی فاخر و نادر است که توضیحات کوتاهی در مورد آنها ارائه شده است.

مقدمه کتاب خوشنویسی اسلامی

آنه ماری شیمل در مقدمه کتاب خوشنویسی اسلامی، سیر تطور خط عربی و انواع خطوط ابداعی در خوشنویسی اسلامی را به طرز موشکافته بررسی کرده است. وی در این بخش به نقش پررنگ اساتید عرب، ترک و ایران همچون ابن مقله، ابن بواب، یاقوت مستعصمی، میر علی تبریزی، سلاطین و شاهزادگان و سایر اساتید فن در شکل‌گیری هنر خوشنویسی اشاره کرده است.

بخش فرم‌های مختلف بسم الله

این بخش شامل ۶ صفحه است که در آن، فرم‌های مختلف نوشتاری بسم الله در سنگ قبر‌ها، کتیبه مساجد و مجراب‌ها در قالب تصاویری کمیاب به نمایش درآمده است.

بخش تصاویر

بیشترین حجم کتاب خوشنویسی اسلامی (از صفحه ۳۸ تا ۱۰۴) از عکس و تصویر تشکیل شده است. نویسنده در ۱۶ صفحه اول این بخش به ارائه توضیحاتی در مورد آثار خوشنویسی پرداخته است و صفحات ۵۵ تا ۱۰۴ را به تصاویری ناب از آثار فاخر خوشنویسی اختصاص داده است.

بخش‌هایی از کتاب

صفحه ۱۴: با توجه به خط مقدس عربی و نقش آن به عنوان حامل وحی، طبیعی است که در بناهای مذهبی اسلامی، کتیبه‌ها تقریبا مهمترین وسیله تزئینی در خور توجه به شمار روند و در مساجد، مقابر و مدارس، تقریبا همان نقشی را ایفا کنند که تمثال مسیح مقدس و پیامبران در معماری مسیحی به عهده دارد.

صفحه ۱۶: کوفی یک خط گوشه‌دار است که نمونه آن در آرامگاه‌های سنگی و کتیبه‌ها و مسکوکات پیدا شده است و بسیار مستعد توسعه فعالیت‌های هنری بوده است.

صفحه ۱۸: کتیبه‌های کوفی همیشه عربی بوده‌اند و تا کنون فقط یک استثنا پیدا شده و آن ابیات فارسی است که در ساختمانی درغزنه و در قرن یازدهم نقش زده شده است.

صفحه ۲۱: در اسپانیا و شمال آفریقا که خوط کوفی نفیس و تزئینی کاربرد داشته، کتیبه‌های خط نسخ، ظرافت بسیار کمتری نسبت به کاربرد آنها در کشورهای خاورمیانه دارند و کتیبه‌های ثلث هندی ابتدایی حک شده بر روی سنگ، اغلب فاقد زیبایی خطوطی هستند که در کشورهای مرکزی جهان اسالم کاربرد داشته است.

صفحه ۲۱: به هر حال در این که عالی‌ترین نمونه‌های استفاده از خطوط مستدیر، مربوط به ترکان عثمانی است که نه فقط قرآن‌های زیبا و ظریف کوچک را در این خطوط تهیه می‌کردند، بلکه خط ثلث را بر کتیبه‌های کاشی کاری شده در تزئینات معماری به کار می‌بردند، تردید اندکی وجود دارد.

صفحه ۲۳: کشورهای غرب جهان اسلام در تدوین اصطلاحات ابن مقله و ابداع مجموعه قوانین او در هنر خوشنویسی، سهمی نداشتند و حتی تاریخ‌نویس بزرگ، ابن خلدون به موضوع فقدان فرهنگ نوشتاری ساکنان مغرب زمین اشاره کرده است.

حتما بخوانید  هنر خوشنویسی چیست؟
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *