میناکاری

میناکاری و کاربرد صنایع دستی در زندگی ایرانی

میناکاری

میناکاری یکی از صنایع دستی ایرانی است که در آن، سطح فلز را با رنگ های نسوز مینا نقاشی می­ کنند. مینای نقاشی، مینای مرصع، مینای برجسته، مینای شکری و مینای خانه بندی از انواع میناکاری است که در حال حاضر، مینای نقاشی و برجسته از بیشترین میزان تولید برخوردار است.

تاریخچه میناکاری

میناکاری یا هنر آتش و خاک از تاریخچه ای در حدود پنج هزار سال برخوردار است که از ابتدا به عنوان زیورآلات و ظروف خانگی مورد استفاده قرار می گرفت. گفته می شود که این هنر در ایران شکل گرفته و سپس به سایر نقاط جهان رفته است. مینای مرصع و مینای شیشه قدیمی ترین نوع مینا هستند که اولی در قبرس و دومی در نهاوند ایران یافته شده است. یکی از قدیمی ترین آثار میناکاری در ایران مربوط به بازوبند گنجینه آمو دریاست که در دوره هخامنشی ساخته شده است. سینی آلب ارسلان یکی از آثار میناکاری دوره سلجوقی است که بر روی سطح نقره اجرا شده و هم اکنون در موزه هنرهای بوستون نگهداری می شود.

میناکاری-گنچینه-آمودریا

مواد اولیه

مواد اولیه میناکاری عبارت است از:

  • فلز زیرساخت که در بیشتر اوقات از مس می ­باشد.
  • پودر سفید رنگ لعاب
  • رنگ ­های نسوز یا اکسید فلزات مختلف

مراحل ساخت مینا

مراحل ساخت مینا عبارت است از:

  • برش و خمکاری زیرساخت فلزی

در این مرحله بسته به شکل محصول مینا (بشقاب، گلاب پاش، فنجان، سینی و …) فلز مورد نظر را برش داده و خم می کنند.


  • ثابت کردن زیرساخت

در این مرحله، زیرساخت آماده شده را در داخل ظرفی انباشته از قیر قرار می دهند تا زیرساخت در جای خود ثابت شده و تکان نخورد. در این صورت ضربات چکش باعث آسیب دیدن زیرساخت فلزی نشده و فرآیند طرح اندازی با دقت بیشتری انجام می شود.


  • طرح اندازی و قلمزنی

در این مرحله طرح مورد نظر را بر روی زیرساخت پیاده می کنند تا آماده قلمزنی شود. به این منظور ابتدا با استفاده از پرگارهای فلزی، طرح مورد نظر را بر روی سطح فلز پیاده کرده و سپس با استفاده از چکش، سطح زیرساخت را برجسته می کنند.


  • خارج کردن زیرساخت از قیر

در این مرحله زیرساخت قلمزنی شده را از داخل قیر خارج کرده و با استفاده از نفت تمیزکاری می شود.


  • لحیم کاری

در این مرحله دسته یا پایه بشقاب را با استفاده از لحیم به بدنه اصلی ظرف مینا می چسبانند.


  • جرم زدایی

قبل از لعاب کاری لازم است تا تمامی آلودگی های موجود از سطح زیرساخت زدوده شود. برای این کار فلز را در محلول نمک و سرکه و اسید سولفوریک فرو برده و سپس با استفاده از فرچه سطح آن را تمیز می کنند.


  • لعاب کاری

در این مرحله، سطح زیرساخت را با استفاده از پودر لعاب و توسط غلظت دهنده های طبیعی مثل “به دانه” می پوشانند. برای پاشیدن لعاب بر روی زیرساخت از پیستوله و یا روش غرقابی استفاده می کنند. پس از لعاب کاری و خشک شدن لعاب، زیرساخت را سه بار در کوره و در دمای ۹۰۰ درجه سانتی گراد می پزند تا رنگ در سطح فلز ثابت بشود.


  • طرح اندازی

در این مرحله، طرح مورد نظر را با استفاده از گرد زغال بر روی سطح لعاب سفید رنگ پیاده می کنند تا آماده نقاشی شود.


  • آماده سازی رنگ

در این مرحله مقداری از پودر رنگ های مینا را بر روی پالت شیشه ای ریخته و پس از چکاندن چندین قطره محلول صمغ عربی و گلیسیرین، مخلوط می کنند تا رنگ مورد نظر به دست آید. در صورت نیاز می توان از جوهر کاج یا جوهر اسطوخودوس نیز استفاده کرد. باید توجه داشت که رنگ سفید در میان رنگ های مینایی وجود ندارد و برای به دست آوردن رنگ سفید از سطح لعاب زیرساخت استفاده می شود.


  • نقاشی

در این مرحله بر اساس طرح مورد نظر از رنگ های مختلف مینایی استفاده می شود. در نهایت اطراف طرح دورگیری شده و مرحله نقاشی به اتمام می رسد.


  • کوره

در این مرحله، زیرساخت نقاشی شده را در داخل کوره و در حرارت ۶۰۰ تا ۷۵۰ درجه سانتیگراد قرار می دهند تا رنگ مینا ثابت شود. پس از آن، سطح نقاشی را با لعابی شفاف می پوشانند و مجددا در داخل کوره قرار می دهند. در نهایت، محصولی که به دست می آید، مینایی است که سطح آن با اجسام نوک تیز قابل خراش نیست.


حتما بخوانید  منطقه آسیا و اقیانوسیه شورای جهانی صنایع دستی
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *