رنگرزی پته

رنگرزی پته و نخ گیاهی و شیمیایی

رنگرزی پته مهمترین بخش آماده‌سازی نخ پته دوزی است که زیبایی رنگ بندی پته به آن بستگی دارد. به طور کلی نخ های پته به دو شکل گیاهی و شیمیایی انجام می‌شود که تفاوت این دو مربوط به منشا به وجود آمدن مواد رنگزای این دو روش است.

رنگرزی پشم مورد استفاده در پته دوزی به دو روش شیمیایی و گیاهی انجام می‌شود. برای رنگرزی از مواد رنگزا و دندانه استفاده می‌کنند. معمولا دندانه به منظور قابل نفوذ کردن پشم نسبت به ماده رنگزا مورد استفاده قرار می‌گیرد. زاج سبز یا سولفات آهن از مهمترین دندانه‌های رنگرزی پته به شمار می‌رود. یکی از مهمترین نکات در رنگرزی پته، استفاده از رنگ های گیاهی و حذف اصالت پته دوزی است.

تفاوت رنگ شیمیایی و گیاهی چیست؟

از اوایل پهلوی اول به تدریج رنگ های شیمیایی یا جوهری وارد ایران شد و به دلیل ارزان بودن و آسان بودن استفاده از آنها، مورد استقبال صنعتگران رنگرز کشور قرار گرفت. این مورد، یکی از دلایل افول صنعت پته در اوایل پهلوی است که باعث افت کیفیت پته های تولیدی شد. در زیر به دو تفاوت عمده رنگ های شمیایی و گیاهی پرداخته می‌شود:

  • رنگ های گیاهی صرفا بر روی الیاف زنده نظیر پشم زنده، پشم دباغی شده، کرک و ابریشم نفوذ می‌کند، اما رنگ های شمیایی هم بر روی الیاف زنده و هم پلی استر و اکریلیک نفوذ می‌کند. توجه کنید که رنگ های گیاهی بر پلی استر و اکریلیک اثری ندارد. از طرف دیگر پشم دباغی از اثرپذیری کمتری در مواجهه با رنگ های گیاهی برخوردار است.
  • رنگ های شیمیایی (جوهر) با گذشت زمان، باعث از بین رفتن بافت پشم می‌شوند، در حالی که رنگ های گیاهی به مرور زمان شفاف‌تر می‌شوند. شاف شدن نخ های گیاهی به وجود کپسول‌های چربی موجود در پایه پشم ارتباط دارد که به تدریج در طول سالیان متمادی اتفاق می‌افتد. مرغوبیت آثار پته دوزی قدیمی (همانند قالی ها) به این موضوع برمی‌گردد.

چگونه بدانم که رنگرزی نخ پته، گیاهی است یا شیمیایی؟

در هنگام خرید نخ گیاهی دقت کنید که تشخیص دقیق نخ گیاهی از شیمیایی، کاری بسیار سخت است. یک روش ساده برای تشخصی وجود دارد که پیشنهاد می‌کنیم به دقت مطالعه کنید. معمولا رنگ در سراسر نخ شیمیایی یک دست است، اما در نخ گیاهی به صورت تیره و روشن است. چرا که در رنگرزی شیمیایی، جوهر یا رنگ در تمامی بخش‌های حمام رنگ به صورت یکنواخت حل می‌شود، اما در حمام رنگ گیاهی، ممکن است ماده رنگزا در بخشی از حمام زیاد و در بخش دیگر، کمتر باشد. به همین دلیل رنگ نخ گیاهی به صورت ابرش (تیره و روشن) دیده خواهد شد.

البته یک اشتباه مصطلح در میان هنرمندان پته دوز وجود دارد که آن را مبنای تشخصی خود در مورد تفاوت نخ شیمیایی و گیاهی قرار می‌دهند. به نظر این هنرمندان، نخ شیمیایی ضخیم‌تر از نخ گیاهی است.

نکته‌ای مهم در مورد رنگ سورمه ای و مشکی

احتمالا برای شما نیز پیش آمده است که به دنبال رنگ سورمه ای و مشکی زاغ‌تری باشید، اما شاید با مطالعه این بخش نظرتان تغییر کند. معمولا برای تولید نخ سورمه ای و مشکی در مرحله رنگرزی (حمام رنگ دوم) از زاج سبز (سولفات آهن) استفاده می‌شود که ماده‌ای بسیار مخرب نسبت به بافت و ساختار پشم است. هر چقدر رنگ سورمه ای و مشکی زاغ‌تر باشد، مقدار زاج سبز استفاده شده در رنگرزی بیشتر است.

این نکته در مورد رنگ مشکی بسیار قابل توجه است، چرا که برای ایجاد رنگ مشکی، در حمام رنگ اول، نخ ها را وارد هیدورکسید سدیم می‌کنند که در دراز مدت باعث از بین رفتن بافت پشم می‌شود. سپس در حمام رنگ دوم وارد زاج سبز کرده و رنگ مشکی به وجود می‌آید. همچنان که مشخص است هم هیدروکسید سدیم و هم سولفات آهن باعث تخریب ساختار پشم می‌شوند. ب

نابراین دقت کنید که خرید رنگ سورمه ای و مشکی بور (در مقابل زاغ) نیز گزینه مناسبی است. حتما از فروشنده درباره شرایط رنگرزی رنگ های سورمه ای و مشکی مطمئن شوید. دقت کنید رنگ گیاهی هرگز رنگ خود را به پارچه پس نمی‌دهد، اما این نکته در مورد رنگ سورمه‌ای صادق نیست. رنگ سورمه ای در برخی از موارد به دلیل پیچیده بودن فرآیند رنگرزی و خطاهای رایج در آن، شاید کمی رنگ خود را پس دهد که در این مورد توصیه می‌کنیم از فروشنده‌های مطمئن خرید کنید.

حتما بخوانید  شال کشمیری چیست؟
2 پاسخ
    • یعقوب اسعدی
      یعقوب اسعدی گفته:

      خانم ابراهیمی
      خیلی ممنون از لطف شما. مسلما نقد دوستان بر مقالات وبسایت راهگشاست.
      خواهشمندم که نقظرات انتقادی خودتون رو در مورد مطالب وبسایت بفرمائید تا بتونیم اصلاح کنیم.
      ممنون از شما

      پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *