برک بافی

برک بافی چیست؟

در گذشته دوخت پته بر روی پارچه ای به نام برک (بَرَک) انجام می‌شد. این پارچه از کرک بز یا شتر به دست می‌آمد. هم اکنون پشم گوسفند جایگزین کرک شده و از اهمیت هنر برک بافی کاسته شده است.

برک بافی چیست؟

برک نام روستایی در خراسان جنوبی است که برک بافی منتسب به آن روستاست. “برک بافی” یکی از رشته های صنایع دستی از گروه “نساجی سنتی” است که عمدتا در خراسان جنوبی رواج دارد. از پارچه های بافته شده توسط برک بافی برای تولید لباس‌های پشمی و زمستانی (کت، شال گردن، چادر زنانه و کمر) استفاده می‌شود. این پارچه زمستانی از لطافت و نرمی و نیز استحکام خاصی برخوردار است و از کرک بز یا شتر تهیه می‌شود. شهرستان نهبندان و بشرویه از مهمترین مراکز تولید پارچه برک به شمار می‌روند. مردم محلی به برک، کرکی (Korki) یا کورگین (Kourgin) و یا کورگی (Kurgi) می‌گویند.

برک بافی

دستگاه برک بافی

از پارچه برک در کشور افغانستان نیز برای دوخت لباس استفاده می‌شود. گستره این پارچه در جهان به قدری وسیع بوده است که وارد زبان‌های عربی، ترکی، فرانسوی و اسپانیایی نیز شده است. به برک در عربی “برکان”، در ترکی “بورک” در فرانسوی “بوراکام”، و در اسپانیولی “باراکان” گفته می‌شود.

برک بافی در گذشته‌های نه چندان دور در استان کرمان نیز رایج بوده است، اما متاسفانه با افول بازار پته دوزی، گران بودن کرک و استفاده گسترده از پشم گوسفند، این صنعت نیز رو به نابودی نهاد. در استان کرمان، کرک لازم برای برک بافی را از نژاد بز راینی به دست می‌آوردند.

برک بافی در روایت‌های تاریخی

برک از روستاهای شهرستان نهبندان در استان خراسان جنوبی است که داستان‌های زیادی در مورد بافته‌های برکی در طول تاریخ وجود دارد. معروف‌ترین این داستان‌ها مربوط به بازدید تیمور لنگ از کارگاه برک بافی در منطقه بشرویه خراسان جنوبی است که لطافت تولیدات آنها باعث تعجب وی گردیده است. امروزه برک را از کرک بز نیز می‌بافند. میرزا علی اکبر خان نفیسی کرمانی معروف به ناظم الاطبا، برک کرمان را یکی از نفیس‌ترین پارچه های کرکی ایران معرفی کرده است.

دکتر یاکوب ادوارد پولاک (Jakob Eduard Polak, 1818 -1891) از معلمان مدرسه دارالفنون در زمان امیرکبیر در سفرنامه خود به استفاده از برک به عنوان فاستونی ایرانی برای دوخت لباس در ایران اشاره کرده و می‌گوید که برک را از پشم شتر به عمل می‌آورند.

برک بافی

ابزار و مواد اولیه برک بافی (چرخ نخ رسی، دوک، گلوله کرک و ماشوره)

کرک بز و کرک شتر و استفاده از آن در شال پته

همانطور که اشاره شد در قدیم، شال پته دوزی را از برک انتخاب می‌کردند. برک را از کرک بز یا شتر تهیه می‌کردند. این پارچه از استحکام بالایی برخوردار بوده و در عین حال، بسیار نرم و لطیف است. کرک بز و کرک شتر از بهترین الیاف برای تولید شال پته دوزی به شمار می‌رود. ویژگی‌های کرک این امکان را به پته می‌دهد از استحکام بالایی برخوردار باشد. الیاف کرک، بلند و ظریف بوده و در جذب رطوبت عملکرد بهتری دارد.

کرک شتر علاوه بر داشتن ویژگی‌های کرک بز، استحکام بالایی داشته و وزن کمتری دارد. علاوه بر اینها، انتقال حرارتی کرک شتر نسبت به کرک بز پائین‌تر است. بهترین زمان برای چیدن کرک بز، اوایل بهار است که کرک به تازگی بر بدن بز روییده و هنوز جدا نشده است. این الیاف توسط شانه از بدن بز جدا می‌شود. به این کرک، کرک بهارچین گفته می‌شود.

جای امیدواری است که همزمان با احیای هنر برک بافی در شهرستان نهبندان، در استان کرمان نیز چنین اقدامی انجام شود. چرا که استان کرمان از گذشته‌های دور یکی از مراکز اصلی تولید برک به شمار می‌رفت. کاربرد برک به عنوان پارچه زیرساخت پته می‌تواند بر استحکام و دوام مواد اولیه پته دوزی افزوده و ارزش ریالی و ارزی این هنر را در بازارهای داخلی و خارجی افزایش دهد.

برک بافی

پارچه برک

حتما بخوانید  انواع دوخت و نحوه دوخت سرمه
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *